کتابخانه احادیث شیعه

چهل حديث « مروّت و جوانمردی »

مقدّمه

صفحه اختصاصي حديث و آيات 0
پيش گفتار

بسم اللّه الرحمن الرحيم
الحمدللّه ربّ العالمين والصلوة والسلام على سيّدنا محمّد و آله الطاهرين. لا سيما امام العصر الحجة بن الحسن المهدى، صلوات اللّه و سلامه عليهم اجمعين
* * *
نوشته هايى چند كه عنوان «چهل حديث» به خود گرفته است، بخشى از گفتارهاى آموزنده و تربيتى رسول گرامى اسلام و ائمّه اطهار عليهم السلاممى باشد.
با ظهور دين مقدس اسلام، كلمه و كلام، به حدّ اعجاز رسيد، قرآن چشمه كلام الهى بر قلب پيامبر گرامى صلي الله عليه و آله نازل گشت، و هر امر شگفت آورى را در برابر خود به زانو درآورد.
كلام پيامبر و معصومين عليهم السلام كه دلهايشان مالامال از اين چشمه بود، معجزه دوّم گشت.
نگاه موضوعى به كلمات معصومى عليهم السلام، ما را با بينش همه جانبه رو برو خواهد ساخت، تمامى اختلافهاى ظاهر، جبهه بندى هاى انسانى، و مراتب معناى يك موضوع در يك افق پيش چشم قرار مى گيرد، و آنگاه چشمه كلام معصوم عليهم السلام، انسانها را به درياى حقيقت مى رساند.
«جوانمردى و فتوت» كه موضوع اين نوشته است در كلام معصومين عليهم السلام، انسانها را به درياى حقيقت مى رساند.
«جوانمردى و فتوت» در كلام آنها، از اهمّيت ويژه اى برخوردار است.
جوانمردى وصفى است بزرگ، كه سايه بر تمامى جنبه هاى انسانى مى افكند.
جوانمردى است كه در هر حال انصاف را رعايت مى نمايد و به دشمن آسايش، و مجال تفكر مى دهد.
جوانمردى است كه درجات آن، درجات انسانيّت مى گردد.
جوانمردى است كه خلوت و جمع را يكسان مى سازد.
جوانمردى است كه هيچگاه پشيمانى را به دنبال نمى آورد.
جوانمردى پستى ها، و ذلت ها را مى پوشاند و شعله عشق را بر مى افروزد.
جوانمردى، صراط را مستقيم مى نمايد و دين را به ارمغان مى آورد.
جوانمردى است كه دين حق را زنده نگه مى دارد.
همگى اين مجموعه در خور تامّل، از كتب معتبر احاديث بر گرفته شده است.
ترجمه فارسى آنها براى بهتر در دسترس قرار گرفتن مظامين بلند آنهاست.
هرچند اين مجموعه نوعى گردآورى و گزينش است، ولى اميد است كه نوع انتخاب و ترتيب آن بدين شيوه، جان و مغز ما را مشمول حديث مبارك نبوى صلي الله عليه و آله: «مَن حَفِظ مِن أُمّتى أربعينَ حَديثاً، ممّايَحتاجُونَ اليه من أمر دينهم، بَعَثَهُ اللّه ُ يَوْمَ القَيمَةِ، فَقيهاً عالِماً»حديث نمايد.
پايبندى به رهنمودهاى پر محتواى كلام اولياء راستين خدا، و رهبران واقعى، زندگى را با معنا، دل را مطمئن، نظر را صائب و سعادت اخروى را نصيب انسانها خواهد نمود.
وَ اِنَّ اللّه َ لايُضيعُ أَجْرَ مَنْ أَحْسَنَ عَمَلاً
قم جعفر عباس حائرى
11/8/1378

مقدّمه
به قلم: جواد محدثى
بيا تا مونس هم، يار هم، غمخوار هم باشيم
انيس جان هم فرسوده بيمار هم باشيم
شب آيد، شمع هم گرديم و بهر يكدگر سوزيم
شود چون روز، دست و پاى هم در كار هم باشيم
دواى هم، شفاى هم، براى هم، فداى هم
دل هم، جان هم، جانان هم، دلدار هم باشيم
فيض كاشانى رحمه الله
صاحبان دلهاى شكسته، در پى مرهم گذار، چشم به اين سو و آن سو مى دوزند و غريبان بى پناه، در تنگناهاى زندگى، در سايه همت و فتوت آزاد مردان مى آرمند و مظلومان بلا ديده، دل را با دست گرم و نوازشگر جوانمردان خوش مى سازند.
اگر در جامعه، افراد آزاده اى نباشند كه عشق محرومان و ضعيفان را در دل دارند، ستمگران، روزگار آنان را سياهتر مى كنند.
آيين «رادمردى» حكم مى كند كه صاحبان قدرت و مكنت، دستى هم به سر و روى محرومان بكشند و بازوى آنان را بگيرند و از زمينگيرى و خاك نشينى بلند كنند.
«مردانگى» صفت برجسته و ارزشمندى است كه آبروبخش يك اجتماع زنده است.
فتوت يا مردانگى، برخوردارى از سجاياى والاى اخلاقى و ارزشهايى است كه هم در انديشه و افكار انسان ها مى نشيند و هم از رفتار و معاشرت و برخوردهاى آنان مى تراود.
داشتن روحيه ايثار و گذشت و همت بلند و عفو و اغماض گوشه اى از فتوّت است، بخشندگى وسخاوت، گوشه اى ديگر و تحمل و صبورى و مدارا و خوشرفتارى، گوشه اى ديگر.
پس «مروّت» و «مردى»، عبارت است از: صداقت، وفادارى، حسن نيت، يكرنگى و نوع دوستى و دل به دست آوردن، نه دل شكستن.
به قول خواجه عبداللّه انصارى:
«اگر بر روى آب روى، خسى باشى
و اگر به هوا پرى، مگسى باشى
دل به دست آر، تا كسى باشى...»حديث
و خدا اين را مى پسندند و مى پذيرد و پاداش مى دهد، چرا كه دلهاى شكسته، جايگاه توجه به خدا و اميد به درگاه اوست و جوانمردى، تسكين آن قلوب است.
انسان، به هيچ زينتى، زيباتر از مروت و جوانمردى، آراسته نيست. نه فتوت به ادعاست، و نه جوانمردى به سخن!
فتوت تنها با عمل است كه مهر تأييد مى خورد و مقبول خاطرها مى گردد و به حرف نيست!
كرامت، جوانمردى و نان دهى است
مقالات بيهوده، طبل تهى استحديث
در روايات، براى جوانمرد، اوصاف و نشانه هاى زيادى بيان شده، كه به چند نمونه اشاره مى شود:
1 ـ «عفو و گذشت»:
روح هاى بزرگ، ظرفيتِ عفو هم دارند، ولى افراد حقير و فرومايه، به سرعت درصدد انتقام بر مى آيند.
2 ـ «آغاز به نيكى»:
نياز را ديدن و شنيدن و پاسخ مساعد و مثبت دادن، مهم نيست. اخلاق جوانمردى آن است كه حفظ آبروى ديگران كنى و پيش از سؤالشان، در رفع نيازشان بكوشى.
3 ـ «پاسخ بدى با نيكى»:
اين نيز روحيه والا مى خواهد كه در مقابل بدى ديگران، خوبى كنى، اگر ناسزا گفتند، اگر بى اعتنا بودند، تو احترام و ادب كنى، اگر از تو بريدند، تو قطع رابطه و پيوند نكنى.
4 ـ «عفو با قدرت»:
نشان ديگر اهل فتوّت، آن است كه وقتى قدرت دارند و مى توانند انتقام بگيرند، عفو را پيشه مى سازند.
5 ـ «غمخوارى محرومان»:
جوانمرد، به نيازمندان رسيدگى مى كند، و افتادگان را دستگيرى و حمايت مى نمايد و خود را در راحت و رنج و غم و شادى ديگران شريك مى داند. به قول سعدى:
تو كز محنت ديگران بى غمى
نشايد كه نامت نهند آدمىحديث
«پورياى ولى» از پهلوانان نامدار كه از مردانگى او، حكايات بسيارى زبانزد مردم است، چنين سروده است:حديث

گر بر سر نفس خود اميرى، مردى
ور بر دگرى نكته نگيرى، مردى
مردى نبود فتاده را پاى زدن
گردست فتاده اى بگيرى، مردى
حديث فتوّت، همان خوشخويى و بخشندگى و مردم نوازى و رسيدگى به بينواست و اين ها همه، بايد به شكرانه قدرت و توانى باشد كه خداوند، عطا كرده است.
از فرازهاى برجسته دوران جوانى رسول خدا صلي الله عليه و آله قبل از بعثت، شركت او در پيمانى است كه عده اى از جوانمردان قريش، براى دفاع از حقوقِ مظلومان بستند و به، «حلف الفضول» معروف شد. اين گروه، خود را متعهد مى دانستند كه به استغاثه واستمداد بى پناهانى كه به حقشان تجاوز مى شود پاسخ دهند. پيامبرخدا صلي الله عليه و آله از اين پيمان به نيكى ياد مى كرد و هرگز حاضر نبود به هيچ قيمتى آن را بشكند.حديث
نمونه ديگر مروّت و مداراى پيامبر، حتى نسبت به دشمنان سرسخت خويش، اعلان «عفوعمومى» در سال «فتح مكه» بود، كه همراه مسلمانان، فاتحانه وارد مكه شد، همه را بخشيد و با جمله «اِذهَبُوا فَأنتُمُ الطُلَقاء» همه را آزاد كرد و آب عفو بر آتش كينه ها ريخت.
فتوت و راد مردى على عليه السلام در تاريخ، نمونه است و نمونه هايش هم فراوان. در جنگ خندق، وقتى با رقيبى شجاع، همچون «عمروبن عبدودّ» درافتاد و او را به هلاكت رساند، خواهر «عمرو» كنار كشته برادرش آمد و ديد كه زره قيمتى او بر تنش باقى است. پرسيد: قاتل او كيست؟ گفتند: على ابن ابى طالب. گفت: او را هماوردى بزرگوار و جوانمرد كشته است.حديث
و همين «فتوت»هاى على بود كه او را ملقّب و مفتخر به «لافتى الاّ عَلىّ...» ساخت.
سراسر صحنه هاى حماسه آفرين كربلا، نمونه هاى مردانگى بود. چه آن ياران پاكباخته و عاشق، كه مردانه بر خنجر دشمن بوسه زدند و شهادت در ركاب امام را بر زندگى چند روزه ترجيح دادند، چه جوانان هاشمى، چه سردار و سالار شهيدان، حسين بن على عليهماالسلام مظهر غيرت الهى، كه حتى دشمن را به مردانگى دعوت مى كرد و مى فرمود: اگر دين نداريد، لااقل آزاد مرد باشيد و چه علمدار وفا، فرمانده سپاه حسين عليه السلام، حضرت اباالفضل، كه مظهر اعلاى فتوت و راد مردى بود.
به دريا پا نهاد و تشنه لب بيرون شد از دريا
مروت بين، جوانمردى نگر، غيرت تماشا كن
سخن از مروت و فتوت و جوانمردى، دامنه وسيع دارد، به خصوص نمونه هاى تاريخى آن در سيره پيامبر و امامان و اصحاب.
درود بر جوانمردان اهل مروت، و بزرگواران فتوت پيشه.


قال الحكيم فى كتابه الكريم:
وَ إِذا خاطَبَهُمْ الجاهِلُونَ
قـالُوا سَـلامـاً.
فرقان / 63
پروردگار متعال مى فرمايد:
چون نادانان، (جوانمردان) را خطاب كنند،
در جـواب فقط به آنان سـلام مى كنند.
نمایش منبع

فصـل اول:

فضيلت جوانمردى

مروّت نامى فراگير

حضرت على عليه السلام فرمود: مروّت، نامى است فراگيرنده هـمه فضيلت ها و خـوبى ها.
نمایش منبع

مــيزان مـروّت

حضرت على عليه السلام فرمود: مروّت هر كس به قدر عقل و انديشه اوست.
نمایش منبع

جــمال آدمـى

حضرت على عليه السلام فرمود: امتياز آدمى به عقل اوست و زيـبايى او به مـروّتـش.
نمایش منبع

ترغيب به صفات عالى

حضرت على عليه السلام فرمود: مـروّت، آدمـى را بـه صفات عالى برمى انگيزاند.
نمایش منبع

بـازدارنده از پســتى

حضرت على عليه السلام فرمود: مـــروّت، انسان را از هرگونه پستى باز مى دارد.
نمایش منبع

بهترين جلوه در دين

حضرت على عليه السلام فرمود: مروّت، از برترين هاى هر آيينى است و هـر ديـنى كه مـروّت نـدارد، خـيرى هم در آن نيـست.
نمایش منبع

سـنگينى مـروّت

حضرت على عليه السلام فرمود: آدمى بارى به سنگينى مروّت بـر دوش نـكشـيـده اسـت.
نمایش منبع

مروّت در هنگام دارايى

حضرت على عليه السلام فرمود: جوانمردى هنگام دارايى آشكار مى شود.
نمایش منبع

فصـل دوم:

نشانه‏هاى جوانمردى

انصـاف و اصــلاح

رسول اكرم صلي الله عليه و آله به مردى از قبيله «ثقيف» فرمود: اى برادر ثقيفى! مروّت، نزد شما به چيست؟ گفت: يارسول اللّه به انصاف وآشتى دادن بين افراد. پيامبر صلي الله عليه و آله فرمود: نزد ما نيز چنين است.
نمایش منبع

از صفات رهبران راستين

پيامبر اسلام صلي الله عليه و آله فرمود: مروّت ما اهل بيت، گذشت از كسى است كه به ما ظلم كرده و بخشش به كسى است كه ما را محروم كرده است.
نمایش منبع

محبّت به قدر مروّت

مردى خدمت امام رضا عليه السلام رسيد و عرض كرد: به من بقدر جوانمردى تان بخشش و عنايتى كنيد. حضرت فرمود: در توانم نيست. آن مرد عرضه داشت: پس به مقدار مروّت خودم چيزى به من بدهيد. امام فرمود: «اكنون مى توانم». و دويست دينار به وى عطا كرد.
نمایش منبع

حقيـقـتِ مـروّت

از امام صادق عليه السلام پرسيدند: مروّت چيست؟ فرمود: مـروّت آن است كه خدا تو را آنجـا كه نهى فرمـوده نبيند و آنجـا كه امر نمـوده بيابد.
نمایش منبع

مـروّت كامـل

حضرت على عليه السلام فرمود: نهـايت مـروّت، آن اسـت كـه در پنهانى كارى نكنى كه آشكارا از آن پروا دارى.
نمایش منبع

عــلامـت فتـوّت

حضرت على عليه السلام فرمود: چند چيز بر مـروّت آدمى دلالت دارد: تلاش در گسترش كارهاى خوب ، نيكوكارى ، منّت ننهادن .
نمایش منبع

مـلاك مـردانـگى

حضرت على عليه السلام فرمود: راستگويى و نيكوكارى ملاك مُروّت است.
نمایش منبع

مــروّت چيـست

امام باقر عليه السلام فرمود: مروّت آن است كه طمع نكنى تا ذليل و خوار نشوى و از ديگران چيزى نخواهى تا كوچك نشوى و بخل نورزى تا ناسزا نشنوى و نادانى نكنى تا براى خودت دشمن نتراشى.
نمایش منبع

مروّت و دورى از حرام

حضرت على عليه السلام فرمود: دورى از حرام، از شرايط مروّت است.
نمایش منبع

زينــت انسـان

حضرت على عليه السلام فرمود: مروّت عبارت است از پرهيز از آنچه كه آدمى را زشت مى كند و به دست آوردن آنچه كه آدمى را زينت مى دهد.
نمایش منبع

پنهان كردن فقر و بيمارى

حضرت على عليه السلام فرمود: پنهان كردن ندارى و بيمارى از مــروّت است.
نمایش منبع

مردانگى در سفر و حضر

حضرت على عليه السلام فرمود: مروّت دو گونه است: مروّت در حضر و مروّت در سفر. اما مروّت در حضر، تلاوت قرآن است و حضور در مساجد و همراهى اهل خير و دقت در فقه. و اما مروّت در سفر، بخشش از توشه سفر است و شوخى كردن، اما نه در آنچه خدا را به خشم مى آورد و كاستن از اختلاف نظر با همسفرت و غيبت نكردن از همسفران هنگامى كه از آنان جدا مى شدى.
نمایش منبع

وفـاكردن بـه وعـده

حضرت على عليه السلام فرمود: مروّت همان عمل كردن به وعده است.
نمایش منبع

پرهــيز از پسـتى

حضرت على عليه السلام فرمود: مروّت همان پرهيز از پستى است.
نمایش منبع

كمـال مـروّت

حضرت على عليه السلام فرمود: مروّت آدمى كامل نمى شود مگر هنگامى كه: 1. در دين خود دانا شود، 2. در زندگى خود، ميانه روى پيشه كند، 3. اگر مصيبتى بر وى وارد آمد، صبر كند، 4. و اگر برادرانش را در سختى ببيند، احساس تلخى كند.
نمایش منبع

نشـانه‏هاى جوانمـردى

حضرت على عليه السلام فرمود: جوانمردى چهار گونه است: فروتنى، هنگام فرمانروايى و حكومت. گذشت، هنگام قدرت. خيرخواهى، هنگام دشمنى. و بخشش بدون منت گذاردى.
نمایش منبع

سـه ركنِ مـروّت

حضرت على عليه السلام فرمود: سه چيز است كه عين مروّت است : بخشش در حال تنـگدستى، تحمّل و صبورى بـدون آنكه انسـان زير بـار ذلت بــرود، و خـوددارى از خـواهش و درخواست.
نمایش منبع

مـردانـگى و دينـدارى

حضرت على عليه السلام فرمود: سامان بخشِ مروّت، انجام وظيفه برادرى به نحو نيكوست و آيين و اساس دين، يقين خوب داشتن است.
نمایش منبع

فصـل سوم:

زشتى ناجوانمردى

مـلول مـروّت نـدارد

حضرت على عليه السلام فرمود: شخص دلخسته، مروّت ندارد.
نمایش منبع

بى‏هـمتى و ناجوانـمردى

حضرت على عليه السلام فرمود: آنكه مروّت ندارد، همت ندارد.
نمایش منبع

مـروّت و رازدارى

امام صادق عليه السلام فرمود: از مروّت نيست كه انسان آنچه را كه در سفر ديده، از ريز و درشت و خوب و بد، بازگو كند.
نمایش منبع

مـروّت بى‏ارزش

امام على عليه السلام مى فرمايد: كسى كه يقينش كم باشد، مــروّت او بى ارزش است.
نمایش منبع

ناجوانمردى در داد و ستد

حضرت على عليه السلام فرمود: سود گرفتن از برادران دينى، از مــروّت بـه دور اسـت.
نمایش منبع

نامـردى با دوست و دشمن

حضرت على عليه السلام فرمود: كسى كه حقوق دوستان خود را مراعات نكند، و با دشمنان خود با انصاف رفتار نكند، مردانگى ندارد.
نمایش منبع

ناجوانمـردىِ بخـيل

حضرت على عليه السلام فرمود: مردانگى با بُخل جمع نمى شود.
نمایش منبع

حـرص، آفت مــروّت

حضرت على عليه السلام فرمود: حرص، مردانگى انسان را معيوب مى كند.
نمایش منبع

دين تـوأم با مـروّت

حضرت على عليه السلام فرمود: دينى كه مـروّت ندارد، خـيرى در آن نيـست.
نمایش منبع

جـلوه‏هاى جوانمـردى

امام صادق عليه السلام فرمود: آيا گمان مى كنيد جوانمردى با فسق و فجور حاصل مى شود! جوانمردى تنها با سفره اى گسترده، و عطايى بخشيده، و نيكى (يا خوشرويى) پسنديده، و پرهيز از مردم آزادى حاصل مى شود.
نمایش منبع

گذشت از جوانمـردان

پيامبر اسلام صلي الله عليه و آله فرمود: از عقـوبت كردن جوانمـردان درگذريد، تا وقتى كه كيفرشان حدّى از حدود الهى نباشد!
نمایش منبع

دولت كريمان و لئيمان

حضرت على عليه السلام فرمودند: جوانمرد اگر به دولت برسد، مناقبش آشكار گردد، و فرومايه اگر به دولت رسد، بديها و عيوبش آشكار گردد.
نمایش منبع

آبروى جوانمرد و فرومايه

حضرت على عليه السلام فرمودند: جوانمرد باگذشت كسى است كه مال را فداى آبروى خود مى كند، و فرومايه آبروى خود را فداى مال كند.
نمایش منبع

اخلاق جوانمرد و فرومايه

حضرت على عليه السلام فرمودند: موعظه و نصيحت از اخلاق جوانمردان است، و خـيانت و نيرنگ، از خوى لئيـمان است.
نمایش منبع
حدیث روز

امام على عليه‏ السلام:

أتى رَجُلٌ إلَى النَّبِيِّ صلى‏ الله ‏عليه‏ و‏ آله فَقالَ : يا رَسولَ اللّه‏ِ ، أيُّ الخَلقِ أحَبُّ إلَيكَ ؟ فَقالَ رَسولُ اللّه‏ِ صلى‏ الله ‏عليه‏ و‏ آله ـ وأنَا إلى جَنبِهِ ـ : هذا وابناهُ واُمُّهُما، هُم مِنّي وأنَا مِنهُم ، وهُم مَعي فِي الجَنَّةِ هكَذا ـ وجَمَعَ بَينَ إصبَعَيهِ ـ؛

مردى خدمت پيامبر صلى‏ الله ‏عليه‏ و‏ آله رسيد و عرض كرد: يا رسول اللّه‏! چه كسى نزد تو محبوبتر است؟ پيامبر صلى‏ الله ‏عليه‏ و‏ آله ـ در حالى كه من در كنارش بودم ـ فرمود: اين و دو فرزندش و مادر فرزندانش، آنها از من هستند و من از آنها. ايشان در بهشت با من چنين‏ اند ـ و دو انگشتش را به يكديگر چسباند.

أمالي الطوسيّ : 452 / 100

احادیث معصومین

حمایت از پایگاه
آمار پایگاه کتابخانه احادیث شیعه

تــعــداد كــتــابــهــا : 111

تــعــداد احــاديــث : 45456

تــعــداد تــصــاویــر : 685

تــعــداد حــدیــث روز : 646